Bağımsız Özel

KHK’ların bilinmeyen yüzü: Polisi süper güç yaptı, vatandaşın cebini yaktı…


Bağımsız Özel

Adalet Bakanı Bekir Bozdağ’ın bakanların imzasına sunduğu Kanun Hükmünde Kararname (KHK) çok ilginç başlıklardan oluşuyor.



Adalet Bakanı Bekir Bozdağ’ın bakanların imzasına sunduğu Kanun Hükmünde Kararname (KHK) çok ilginç başlıklardan oluşuyor.

Siz değerli okurlarımız için Hürriyet’ten Oya Armutçu’nun KHK ile ilgili haberini yorumlayıp, sizlere sunacağız.

Bu KHK taslağı tam anlamıyla bilinmese de bilinen başlıklarda en can alıcı noktalar; Polisin güçlendirilmesi ve vatandaşa etkisi…

POLİS SÜPER GÜÇ YAPILMAYA ÇALIŞILIYOR!

Yıllardır yetkileri genişletilmeye çalışılan polisler içinde bu darbe ve OHAL tam anlamıyla bir lütuf oldu. Askerin itibarsızlaştırılmaya ve görev anlamında da işlevsizleştirilmeye çalışıldığı bir dönemde çıkan KHK’lar ile polisler adeta süper güç haline gelecek. Söz konusu KHK’larında meclisten geçirilemeyen maddelerin kanunlara eklenerek OHAL kılıfıyla Türkiye’ye enjekte edilmeye çalışıldığı aşikar.

HER ŞEY TAMAM DA İŞÇİNİN PARASINA NİYE DOKUNUYORSUNUZ?

Bakanların imzasına sunulan KHK’nın içinde gözden kaçmaya müsait ama benim için önemli bir nokta daha var. Mahkeme harçları vb. konusunda getirilen olağanüstü artış. Son dönemde alt sınıf ekonomide ne kadar hissedilmese de, ülke ekonomisi olarak çok sıkıntılı günler geçirdiğimiz aşikar. Tabi bunlarla beraber gelen gizli zamlar, benzin fiyatlarındaki artışlar, temel ihtiyaçlara yapılan küçük zamlar gibi bir çok yöntemle kapatılmaya çalışıldığı ama bunun pek mümkün olmadığı da açık. Bu yöntemlere bir yenisi eklenmiş gibi görülüyor. Şöyle ki;

Hukuk davalarında parasal sınır yükseltildi

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenen, istinaf kanun yoluna başvuru sınırı 1500 TL’den 7 bin TL’ye; temyiz kanun yoluna başvuru sınırı 25 bin TL’den 50 bin TL’ye çıkarıldı. İş Mahkemeleri Kanunu’nda, istinaf kanun yoluna başvuru sınırı 1000 TL’den 7 bin TL’ye; temyiz kanun yoluna başvuru sınırı 5 bin TL’den 50 bin TL’ye çıkarıldı. Parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında arttırılacak.

Yani hak aramaya çalışan normal vatandaş ve özellikle işçi vatandaşlar daha fazla para ödemek zorunda bırakılıyor. Adaletsizliğin ve hukuksuzluğun her gün daha yüksek sesle dile getirildiği ülkemizde hak arama arayışının önüne gizli bir el daha konuyor. Yine şöyle ki; şu an mahkeme kararını doğru bulmayan bir vatandaş istinaf kanun yoluna başvurmaya kalkarsa 1500 TL ödemesi gerekirken bu KHK sonrasında bu rakam neredeyse 5 katına çıkarak 7 bin TL oluyor. Vatandaşlar, temyiz için ise tamı tamına 10 kat fazla ödemek zorunda bırakılıyor.

En sıkıntılı konu ise, İş Mahkemeleri. İşveren açısından pek fazla sıkıntı yaşanmayacağı düşünülebilir fakat hak arama mücadelesini işçi bir vatandaş sürdürmeye kalktığında, daha mücadeleye başlamadan vazgeçmek zorunda kalacaktır. Çünkü İş Mahkemeleri Kanunu’nda, istinaf sınırı 7 katına çıkarılarak 7 bin TL olarak öngörülüyor.

İşte KHK’nın diğer maddeleri:

Yargısız dava nakli

Şu anda ancak yargı hükmüyle davanın başka yere nakline karar verilebiliyor. Kamu güvenliği için tehlikeli olursa, davanın naklini Adalet Bakanı Yargıtay’dan istiyor. Darbe davalarında kolaylık için madde değişti. Duruşmalar il sınırları içinde başka bir yerde yapılabilecek.

Tahliye talebi 15 günde değerlendirilecek

Örgüt faaliyeti kapsamında işlenen suçlardan dolayı tutuklu olanların tahliye talepleri artık 3 gün yerine 15 gün içinde değerlendirilebilecek.

Askeri darbe suçundan polis alacak

Terör ve darbeye teşebbüs suçlarından yakalanan asker kişiler, adli kolluk görevlilerine teslim edilecek ve emniyetin nezarethanelerinde kalacak. Artık CMK gereği terör ve darbe suçundan yakalanan askerler Emniyet’e alınıp sivil cezaevine konacak.

Hırsızlık suçunda da uzlaşma

Uzlaşma kapsamındaki suçlar genişletildi. Etkin pişmanlık hükümlerinin uygulandığı suçlar da kapsama alındı. Uzlaşmanın uygulanacağı suçlar arasına tehdit, hırsızlık ve dolandırıcılık da eklendi. Suça sürüklenen çocuklar için lehe düzenleme getirilerek, üst sınırı 3 yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda uzlaştırma girişiminde bulunulacağı öngörüldü.

Ad yerine sicil yazacak

Yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarında kalan tutuklu ve hükümlüler hakkında düzenlenen tutanaklara görevlilerin açık kimliği yerine sicili yazılacak. Bu görevlilere yönelik tebligatlar işyeri adresine yapılacak.

TCK 228. maddedeki kumar oynanması için yer ve imkân sağlama suçunun alt sınırı 1 aydan 1 yıla, üst sınırı ise 1 yıldan 3 yıla yükseltildi. Aynı suçun adli para cezasının alt sınırı da 5 gün yerine 200 gün olarak belirlendi.

Fuhuş reklamına ceza

Fuhuşun reklamını yapmak amacıyla hazırlanmış görüntü, yazı ve sözleri içeren ürünleri verme, dağıtma veya yayma eylemi de TCK’nın 227. maddesi kapsamında suç olarak düzenlendi.

Adli Sicil Kanunu’nda yapılan değişikler

TCK’nın hükümleri gereğince akıl hastalığı nedeniyle hükmedilen güvenlik tedbirine ilişkin bilgilerin adli sicil kaydına tesisinin yasal dayanağı yoktu. Adli Sicil Kanunu’nun 4. maddesinde yapılan değişiklikle bu kayıtlar silinecek.

Yurt dışı adli sicil kaydı

Adli Sicil Kanunu’ndaki değişiklikle, Türk vatandaşları hakkında yabancı ülke mahkemelerince verilerek kesinleşmiş ve Türk kanunlarına göre suç sayılan fiillerden dolayı ceza veya güvenlik tedbirlerine ilişkin mahkûmiyet kararları, adli sicilde bunlara mahsus bir sisteme kaydedilecek. Bu mahkûmiyet kararlarının adli sicile kaydedilmesi ve hak mahrumiyeti doğurması için TCK 17’nci maddesi uyarınca tanınması gerekecek. Bu kayıtlar da diğerleri gibi yargı mercileri ile kamu kurum ve kuruluşlarına verilebilecek. Koşulların gerçekleşmesiyle adli sicil ve arşiv kayıtlarından tamamen silinebilecek.

Hukuk davalarında parasal sınır yükseltildi

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda düzenlenen, istinaf kanun yoluna başvuru sınırı 1500 TL’den 7 bin TL’ye; temyiz kanun yoluna başvuru sınırı 25 bin TL’den 50 bin TL’ye çıkarıldı. İş Mahkemeleri Kanunu’nda, istinaf kanun yoluna başvuru sınırı 1000 TL’den 7 bin TL’ye; temyiz kanun yoluna başvuru sınırı 5 bin TL’den 50 bin TL’ye çıkarıldı. Parasal sınırlar her yıl yeniden değerleme oranında arttırılacak.

Savcılara bilgisayara el koyma yetkisi

Savcılar, bilgisayarlarda arama el koymaya ilişkin 134. maddeye göre mahkeme kararı olmadan bilgisayar ve verilere el koyabilecek.

Savcının gecikmesinde sakınca olması halinde bile hâkim kararı olmadan bilgisayar ve kütüklerinde arama ve el koyma yetkisi yoktu.

Bilgisayar ve kütüklerinde arama ve el koyma tedbirine gecikmesinde sakınca bulunan hallerde savcı tarafından karar verilebilecek. Kopyalama işleminin uzun sürecek olması veya teknik zorlukların bulunması durumunda, bilgisayar ve kütüklerine el konulabilecek. İşlem tamamlandıktan sonra bu araçlar iade edilecek.

CMK Madde 135 iletişimin tespiti

Böyle bir düzenleme CMK’da şu anda yok. Organ veya doku ticareti, nitelikli dolandırıcı ve tefeci de teknik takiple yakalanacak.

‘Nitelikli dolandırıcılık’ suçunu işleyenler hakkında CMK’nın iletişimin tespiti ve teknik takibi düzenleyen 135 ve 140. maddelerindeki telefon dinleme, kayda alma, görüntü kaydı gibi koruma tedbirleri uygulanabilecek.

TCK 157. maddeye göre şu anda nitelikli dolandırıcılık katalog suç değil. Cezaları daha az.

Dolandırıcılık suçunun basit hali cezasının alt sınırı 1 yıldan 2 yıla; nitelikli halinin cezasının alt sınırı 2 yıldan 3 yıla çıkarıldı. Failin kendisini polis, hâkim, savcı, banka,sigorta ya da kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması, bu kurum ve kuruluşlarla ilişkili olduğunu söylemesi de nitelikli dolandırıcılık sayılacak ve en az 4 yıl hapis cezası verilecek.

CMK 307, davaya yeniden bakacak mahkeme işlemleri

Şu anda mahkemelerin verdiği direnme kararlarına Yargıtay Ceza ve Hukuk Genel Kurulları bakıp karara bağlıyor.

Yargıtay bozma kararları üzerine mahkemelerce verilen direnme kararları kurullar yerine ilgili daireye gidecek.

CMK 128, taşınmazlara hak ve
alacaklara el koyma

Doku ticareti ve tefecilik suçlarında taşınmaz hak ve alacaklara el koyma tedbiri yoktu. İlk kez taslakla getiriliyor.

Taşınmazlara, hak ve alacaklara el koyma tedbiri organ veya doku ticareti ve tefecilik suçlarında da uygulanabilecek. Bu tedbire sulh ceza hâkimliği tarafından karar verilecek.

CMK 139, gizli soruşturmacı görevlendirilmesi

Sulh ceza hâkimliğinin kararıyla gizli soruşturmacı görevlendirilmesi tedbiri, bireysel işlenen uyuşturucu madde ticareti suçunda da uygulanabilecek.

CMK 140, teknik araçlara izleme

Teknik araçlarla izleme tedbiri organ veya doku ticareti, nitelikli dolandırıcılık ve tefecilik suçlarında da uygulanabilecek. Bu tedbire sulh ceza hâkimliğince karar verilecek. Ayrıca, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde savcısı tarafından karar alınabilecek.

CMK 148, ifade alma

Şüphelinin aynı olayla ilgili olarak yeniden ifadesinin alınması ihtiyacı ortaya çıktığında, bu işlemi ancak savcı yapabiliyor.

Şüphelinin aynı olayla ilgili olarak yeniden ifadesinin alınması gerekmesi halinde, bu işlem artık doğrudan kolluk tarafından yapılabilecek.

CMK 178, tanık ve uzmanın doğrudan davaya getirilmesi

Mahkeme sanığın veya katılanın gösterdiği tanık veya uzman kişinin çağrılması hakkındaki dilekçeyi reddettiğinde, sanık veya katılan o kişileri mahkemeye getirebiliyor. Bu kişiler duruşmada dinleniyordu.

Mahkeme başkanı ya da hâkim bunun davayı uzatmak amacıyla yapıldığının tespiti halinde talebi reddedecek. Bu kişiler dinlenmeyecek.

CMK 188, duruşmada hazır bulunacaklar

Duruşma için hâkim, savcı, zabıt katibi gibi zorunlu müdafi şart.

Zorunlu müdafiin mazeretsiz olarak duruşmayı terk etmesi durumunda sadece bu duruşmaya devam edilebilmesi sağlandı.

CMK 191, duruşmann başlaması

İddianame veya yerine geçen belge okunuyor. Bazen özetleniyor.

Darbe yargılaması gibi örgüt suçlarına da dönük olarak yargılamanın hızlandırılması amacıyla, iddianamenin okunması kaldırıldı. İsnada konu eylemlerin, delillerin ve hukuki nitelendirmenin anlatılmasıyla yetinilecek.

CMK 232, hükmün gerekçesi

Karşı oy gerekçesinin yazılması için 15 günlük süre şartı getirildi.

CMK 247-248, kaçaklar

CMK’da böyle bir düzenleme yoktu. Hakkındaki kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla yurtiçinde saklanan veya yabancı ülkede bulunan ve bu nedenle mahkeme tarafından kendisine ulaşılamayan kişiye kaçak deniyordu. Ancak, kovuşturma sırasında tedbire başvuruluyordu. OHAL KHK’sı ile kaçakların mallarına el koyma düzenlemesi yapılmıştı.

Kaçaklara ilişkin bu hükümlerin soruşturma aşamasında da uygulanabileceği, CMK’ya taşındı. Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar bakımından da kaçaklara ilişkin hükümler OHAL sonrası da CMK’ya taşındığı için uygulanmaya devam edilecek. Hakkında darbe suçundan soruşturma açılan kaçak sanığın duruşmaya gelmesini sağlamak amacıyla Türkiye’de bulunan mallarına, hak ve alacaklarına amaçla orantılı olarak mahkeme kararıyla el konulabilecek. Gerektiğinde idaresi için kayyum atanacak.