Yaşam

YOLUNUZ KIRIM TATAR TOYDEMİR KÖYÜNE DÜŞERSE


Yaşam

Bugün sizlere, Türkiye’nin iç Anadolu bölgesinin bir köyünden bahsedeceğim.Örnek köy , Kırım Tatar köyü “ TOYDEMİR ” e yolunuz düşerse..



Bu köy insanlarının misafirperverliği ile projeleriyle, yaptıklarıyla, yapacaklarıyla farklı bir köy.
       

Bu köy, Anadolu’muzun diğer köylerinin de örnek alabileceği bir köy.
       

Köyde uygulanan projeleri, bu projeleri sahiplenen köy insanlarını tanıyınca, Köy Muhtarı Hilmi ÇOŞKUN’DAN şimdiye kadar uygulanan projeler, uygulanacak projeler hakkında bilgi alınca hayretler içinde kaldım.


         Bu örnek Kırım Tatar köyü “ TOYDEMİR “ İ bugün makale yazım ile sizlere tanıtacağım.


         Amacım, bu köy halkının olumlu takdire şayan uygulamalarından diğer insanlarımızda haberdar olması.

Ankara’nın Polatlı İlçesine bağlı olan TOYDEMİR KÖYÜ, birbirine sıkı sıkıya bağlı, çalışkan, misafirperver, güler yüzlü hoş insanların yaşadığı köy.


       Geçen hafta sonu, Ankara’da 18 Mayıs’ta Kırım Sürgününü matem günü anma programında, görüştüğümüz Toydemir’liler Antalya grubu olarak bizleri köylerine çi-börek yemeğe davet ettiler.


         Antalya grubu olarak, Manavgat Kırım Türkleri Dernek Başkanı Zeynegül Çaylayangil ALGÜL, yönetimden kurulu üyelerinden Yücel Hoşgel HACZEYNİ, ve diğer arkadaşlar, Antalya Grubundan İsmail İNAL, İbrahim ÖZDEMİR ve diğer arkadaşlar, 18 Mayıs Matem mitingi Program sonunda dönüşte uğradığımız Toydemir köyünde gördüğümüz ilgi, misafirperverlik, beni ve arkadaşlarımı çok memnun etti.


        Biz Antalya Grubu olarak köye vardığımızda, köyün Kırım Hatıra Ormanı Tepreş Alanı denilen yerde masaların hazırlandığı gördük. Sıcak bir karşılamadan sonra, daha henüz yeni hazırlanan çi- börekler geldi. Ayran ile birlikte servis yapıldı. Sıcak çi-börekleri hemen aşadık. ( yedik) Sıcak sıcak yapılan çi-börekler çok lezzetli olmuştu.

Yapılan tüm hazırlıkları, çi-börekleri köyün erkekleri yapmış. Bizi ağırlayan Toydemirli erkekler, Apakaylarının ( eşlerinin ) kız, kızanlarının köyde düğünde olduklarını söylediler.Toydemir’de , Tepreş alanında kurulan masalarda bir yandan çi-börekleri aşarken, biryandan da Toydemirli köylüler ile sohbet etmeye başladık.

Toydemirliler köylerinde uygulanan projeleri hakkında bilgi verdiler. Çok yakında 9 Haziran’da yapacakları Tepreş Şenliği ( Bahar Şenliği) hazırlıklarından, köyün tarihinden , geleneksel kültürlerinden yaşantılarından bahsettiler.


           Komşu Tatar Köyü Karakaya Muhtarı Müslüm ÖZDEN sohbette ; “ Köy de yaptığımız şenliklerde, toylarda (düğün ) civar Türkmen köylerinden misafirler gelir, kurulan sofralarda etli yemekler yenirken, sofra da konuşurken birden at dan bahsedince, hemen sofradan geri çekilirler.

Bizi halen at eti yiyen Tatarlar olarak gördüklerinden. Oysa bu gelenek Türklerde Orta Asya’da yıllarönce yapılırmış. “ dedi. Et yemeye düşkün olan Tatarlar sohbette, Kırım’da iken de duymuş olduğum Tatarlar için söylenen meşhur sözü ettiler.

“ Et, Tatarın hakkı. “ Gerçekten Tatarlar, etli yemekler yemeyi, kımız, içmeyi seven insanlar. Sohbette daha önce şenliklerde kımız da getirildiğinden bahsedildi.

Toydemirliler, hafta içi Polatlı’da Ankara’da bulunanlar ile, köyde yaşayanların hafta sonu köyde buluştuklarını, Tepreş alanı Kırım Ormanında, piknik yaparak, şenlikler düzenleyerek hafta sonlarını birlikte geçirdiklerini dile getirdiler.

Konuşmasıyla, bilgi birikimi ve öz kültürünü sahiplenmesiyle hoş bir insan olan Karakaya Köyü Muhtarı Müslüm ÖZDEN, Kırım Tatar köy düğünlerinden, gençlerin birbirlerini tanıyıp evlenmesi için gösterdikleri anlayıştan, bu anlayışın uygulandığı Horoz Telleme geleneğinden bahsetti.

Köy geleneklerine  göre düğünler 4 gün sürüyormuş. Perşembe günü başlayan toyda (düğünde) akşam gelen misafirlere yemek veriliyormuş.

Daha sonra köyün genç kısmı çalgılar eşliğinde eğlenmeye başlıyormuş.

Ardından köy halkı da gençlere eşlik ediyormuş .Cuma günü köyün bayanları sabahtan yemek yapmaya başlarmış.

Bayanların bir kısmı da akşam kurulacak konak (meclis) için meze, salata, vs.. hazırlıkları yaparlarmış.

Bunlar hazırlandıktan sonra köyün genç kızları koraz (horoz) tellerlermiş.Horoz telleme geleneğinde, kesilen horoz pişirilir, bir tepsiye  koyulup renkli kesilmiş kağıt püsküllerle süslenirmiş. Süslenen horoz damadı simgeliyormuş.

Bu horozun  yanına eş olarak bir kavunda süslenerek konurmuş.Köyün kızları, ellerindeki tepside süsledikleri horozu elden ele gezdirirler , oynarlarmış.

Oynayan kizlarin kollarina çevre baglanir. Cuma aksamı yapılacak “siraq telleme” töreni için gene ata bindirilen bir çocuk, köydeki her avluya girerek “Palençeniñ üyüne siraq tellemege!” diye bağırarak törene köylüleri davet edermiş. Bu törene damadın yaşıtları olan gençlerin katılırlarmış. Delikanlılar da siraqni renkli kâğıtlarla terazi seklinde süslerler.

Bu sırada “telli horaz”i yer, içki içer, eğlenirlermiş. Gece davul esliğinde telli siraqni bahçeye getirir, bunu ellerine alarak oynarlarmış.

Oynayan delikanlılara da çevre bağlanırmış. (Kızlar beğenirmiş) Akşam olunca konak(meclis) kurulurmuş.

Konağı kırcımanlar denilen evliler, caş denilen gençler ve dışarıdan gelen misafirler oluştururmuş.

Akşam Kurulan Meclis; Kartagası, on beyi, sol beyi, kürekeci beyi, kapıcı beyi ve yamaklardan oluşan bir ekiple yönetilirmiş.

Tellenen koraz (Horoz) karşı törde (tarafta) oturan kartagasının önüne koyulurmuş. Tatar toylarında, ( düğünlerinde) kaytarma oyunu, tım-tım oyunu, horoz telleme, şırak telleme oyunu oynanırmış.

Halen horoz telleme Tatarlar arasında toylarda gelenek olarak sürdürülmekte imiş.

TOYDEMİR Köyünün köklü bir tarihi var. Köyde kurtuluş savaşının izlerini dahi görebiliyorsunuz.

Köy insanları, geçmişten günümüze kültürünü, gelenek göreneklerini, örf ve âdetini hiç bozmadan yaşatmış. Köy, düzlük bir alanda kurulmuş. Dört bir yana bakınca yemyeşil ekin tarlalarını görüyorsunuz.

Ankara’nın Polatlı ilçesindeki Kırım Tatar köylerinden olan Toydemir köyü Polatlı ilçe merkezine 23 km. mesafede bulunmakta.

TOYDEMİR Köy Muhtarı Hilmi ÇOŞKUN’UN verdiği bilgilere göre, Köy nüfusu kışın 20 hane , yazın ise Ankara’da, Bursa’da ve Eskişehir’de çalışan veya çocuklarını okutan köy sakinlerinin de gelmesiyle 40 haneye ulaşıyormuş.

Toydemir köyü halkının istisnasız tamamı KIRIM TATARI imiş.Tarım arazisi ve merası yeterli olmayan köyde, sınırlı ölçüde hayvancılık da yapılmakta, Esas olarak çiftçilikle geçinen Toydemir’liler, tarlalarına buğday, arpa ve yulaf ekmekte.

Toydemir köyü kurucuları olan 1860’ların başlarında vatanları Kırım’dan Osmanlı İmparatorluğu’na göç etmek zorunda kalan ve o dönemde Osmanlılara ait olan Dobruca’ya yerleştirilen Tatarlardır.

1877-1878 Osmanlı Rus Savaşında (93 harbi) Dobruca Osmanlı İmparatorluğunun elinden çıkınca bu göçmenler ikinci bir göç yaşamak zorunda kalmışlar ve XX. Yüzyılın başında bu sefer Anadolu’ya göç etmişlerdir, böylelikle Polatlı havalisine  iskân edilen tatarlar 1905’te Toydemir köyünü kurmuşlar.

Toydemir’e yerleşen tatarlarlar geldikleri tarihten itibaren  Türkiye’nin kaderini bütünüyle paylaşmış.Osmanlı ordusunda muhtelif cephelerde hizmet eden pek çok Toydemir’li şehit ve gazi olmuş.

Toydemir’den birinci dünya savaşına Osmanlı ordusuna iştirak eden 30 kişiden yalnızca 2 si, istiklal harbine katılan 17 kişiden ise sadece 1’i geri dönebilmiş.

Toydemir köyü Türk istiklal harbini, sadece cepheye gönderdiği erkekleri ile değil bizzat işgal ve yıkıma uğrayarak yaşamış.

Kurtuluş savaşında, Alb Deli Halit beyin komutasındaki 12 grup karargâhı Toydemir Köyünde kurulmuş. Köyde bu 12.Grup karargâhını anımsatması için küçük bir anıt dikmişler.

Kurtuluş savaşında, 1905 yılında Kırımdan gelen Kırım Türklerinin yerleştiği TOYDEMİR Köyü insanlarının milli mücadelede nasıl yer aldığını (  Sakarya Savaşında ) nasıl mücadele örneğini verdiğini ayın Turgut ÖZAKMAN’IN “ Şu Çılgın Türkler “ adlı kitabından yer alan alıntılarda, halen köyün kurtuluş harbini gören kişilerin aktardıkları anılarda görülebilmekte.

Anlatılanlara göre, eli silah tutan erkekleri savaşta olan Toydemirliler, köylerinin 2 hafta Yunan işgalinde kaldıktan sonra Yunanlılar çekilince tekrar köylerine geri dönünce, köylerinde gördükleri korkunç manzara karşısında şaşkına dönmüşler.

Köylerinde 2 haftalık Yunan işgali sonrasında, bütün evler yakılmış, canlı hiçbir şey kalmamış. Yunan askeri kaçarken köydeki canlı tavukları bile öldürmüşler. Her yer ölmüş hayvan leşleri ile dolmuş.  

Toydemir Kırım Tatarlarından bahsederken, Kırım Tatarların mutfağından yemek kültürlerinden de bahsetmeden olmaz.

Toydemir köyünde Kırım Tatar yemekleri hala köy halkının asli yemeklerini teşkil etmekte.

Tatarlar eski çağlardan beri tarımla ve hayvancılıkla uğraştıkları için yiyecek maddeleri de tarımsal ve hayvansal ürünlerin tamamıdır. Bu yüzden mutfaklarında hamur işine ağırlık verilmiştir.

“Tatar hamursuz doymaz .” Sözü bunu doğrulamaktadır.. Tatarlar şimdiye değin yemek kültürlerini yitirmemişlerdir.

Çorbaları ; “Oğmaç Çorbası, Kartoplu Alişke Çorbası, Mercimekli Lakşa Çorbası, Yemekleri; Kuzu Sorpa. Hamur işleri ; Üyken Börek, Kaşık börek, Çibörek (Şırbörek), Kırma (Saraylı), Göbete (Köbete), Sarıburma, Cantık, Kıyık, Siz bir Köy Muhtarlığında , Muhtarlığın, Vizyonundan, Muhtarlığın Temel Değerlerinden, Muhtarlığın stratejik hedefin bahsedildiğini duydunuz mu ?

Duyamazsınız, Çünkü bu bir ilk, bu köy yönetimiyle, düşüncesiyle, projeleriyle yazımın başında bahsettiğim gibi, farklı bir köy. Bu sıraladığım özellikler kurumsallık kazanmış şirketlerde görülen özellikler.

Bu özellikleri çağdaş ileri görüşlü, köy insanları kendilerinin, köylerinin daha iyi kalkınabilmesi, kültürel yönden gelişebilmesi için, modern demokratik yönetim anlayışıyla uygulamaya koymuşlar.

“ TOYDEMİR KÖYÜ MUHTARLIĞININ VİZYON “ U var. Türkiye Cumhuriyeti misak-ı milli sınırları içinde yaşantılarını sürdürmekte olan kırım Türk köyleri içerisinde, DİLDE, FİKİRDE, İŞTE BİRLİK  mücadelesini sürdürmede,örf ve ananelerimizin devam ettirilmesinde en iyisi olmak. “ TOYDEMİR KÖYÜ MUHTARLIĞININ TEMEL DEĞERLERİ” var.

Yüce Önder MUSTAFA KEMAL ATATÜRK’ÜN ilke ve inkılaplarına içtenlikle bağlılık,vazife aşkı,mükemmellik,birlik ve beraberlik ruhu “TOYDEMİR KÖYÜ MUHTARLIĞININ STRATEJİK HEDEFİ “ var . 

Kırım Türkü köyleri arasında bir ilki gerçekleştirerek oluşturduğumuz Kırım Hatıra Ormanının sorumluluğunu üstlenen Toydemir köyü muhtarlığı,ormanın dahada geliştirilerek sosyal yaşam olanaklarına kavuşturulması(mutfak,çay ocağı,çeşmeler,piknik alanları,müze,konaklama yeri vs.) her yıl planlanan kırım hatıra ormanı kutlamaları çerçevesinde birlik ve beraberliğimizin katlanarak pekiştirilmesi amacı ile ortak buluşma yeri olmasının sağlanmasıdır.

  “TOYDEMİR KÖYÜ MUHTARLIĞININ “ çok donanımlı, bilgi yüklü, güncel, köyde yaşayanlar ve köye ilgi duyanlar haberleşme için internet sitesi var.(merak edenler http://www.polatlitoydemirkoyu.com    adresine girip inceleyebilirler )                                                                    

Toydemir kurulduğu andan itibaren Kırım Tatar adet ve geleneklerinin yoğun bir şekilde yaşandığı otantik bir köy olagelmiştir.

Bu Kırım Tatar kültürünün adetlerinin önemli bir kısmının günümüze kadar sürdürülerek yaşatılması, bu tür kültürel faaliyetler turizm şirketlerinin de ilgisini çekmiş, köye heyetler göndermişler, köyü izlemeye almışlar.

Yapılanlar karşısında köye ilgi duyarak, köyün gereksinimlerini karşılama gayreti içine girmişler.

Bu tur şirketlere Tempotur ‘u örnek olarak gösterebiliriz. Tempotur, Toydemir tepreş şenliklerine kültür turları düzenlemeye başlamış bile.

TOYDEMİR Köyünde, köylerinin gelişmesi, kültürel zenginliklerini yaşatması, doğal güzellikler kazanması için çaba sarf eden gönüllü köylüler, Kırım Hatıra Ormanı kurmak için büyük gayretler sarf etmişler.

Kaymakamlık, Kurumlar, Belediye Başkanlığı ile yapılan temaslar gayretli çalışmaların sonucunda da  28 Mayıs 2006 tarihinde    hizmete açılmış.

Ağaç dikmeyi özendirmek için ağaç dikme günleri düzenlenmiş. Toydemir köyü insanları, şirketler ve hayırseverler tarafından yüzlerce adet çeşitli cinste meyve ve süs ağaçları dikilmiş.

150 Dönümlük alan tamamen tel örgü ile çevrilmiş, dikilen ağaçların  hayvanlar tarafından tahrip edilmesi önlenmiş Ormanlık alan üzerine hiçbir köyde rastlanılmayacak güzellikte şenlik alanı yapılmış.( gösteri ve protokol alanı dâhil )

Ormanlık alanın içine kullanma suyu olarak 6 kurnalı çeşme yapılmış. Gelen misafirler için kullanacakları 3 erkek 3 bayan tuvaleti, mutfak, malzeme odaları, oturma odası yapılmış.

Koç Holding’ in sponsorluğu  Tüpraş’ ın  yaptırımı ile 50 tonluk su deposu ve sulama sistemi yapılarak hizmete girmiş. Orman alanı içine 1 adet kamelya yapılmış.

1905 yılında kurulan Toydemir köyünün, hiçbir dejenereye uğramaksızın örf ve ananelerini günümüze kadar sürdürerek gelmesinin değerlendirilmesi kalıcı olması , aktarılması için köy halkının ileri gelenleri bu köyde bir hatıra ormanı yapmaya, bu ormanın ismini de KIRIM HATIRA ormanı olarak dünya toprakları üzerinde yaşayan Tüm Kırım Türklerinin ortak bir buluşma   ve tanışma yeri olması projesini devreye sokmuşlar. Birlik beraberlik içerisinde gösterdikleri çaba neticesinde projelerini hayata geçirmişler.

        TOYDEMİR Köyünün PAROLASI “ DİLDE FİKİRDE İŞTE BİRLİK.” TOYDEMİRLİLER, gelenek örf ve anane neleri temiz bir Kırım Türkçesi ile yeni nesillere öğretmek, yapılan toplantılar şenliklerle verilen yemeklerde DİLDE FİKİRDE İŞTE BİRLİK parola düşüncesinde birleşmek için Toydemir köyünde yaşayan, dede, nine, orta yaş ve gençler büyük bir sorumluluk altına girmişler.

Bu sorumluluğun etkisiyle , her yıl geleneksel KIRIM HATIRA Ormanı Tebreşin de örf ler, ananeneler, yemekler,  köy halkı tarafından tebreş’e katılan tüm Kırım Türkü kardeşlerine ve Türk Halkına seve seve sunulmuş.

Ben yazımı okuyan Kırım Türkü olan olmayan duyarlı tüm insanlarımızın, Ankara’ya gider iken TOYDEMİR Köyüne de fırsat buldukları takdirde mutlaka uğramalarını, yaşadıkları köyleri var ise TOYDEMİR KÖYÜ benzeri projeler geliştirerek, köylerinde geleneksel yaşam tarzını bir kenara bırakarak, benzeri yeni uygulamalar başlatmalarını istiyorum.

Anadolu’nun her bir köyünün çağdaş düşüncede, kendi yenilerek yeni projeler geliştirmesini, köy geleneklerine adetlerine kültürlerine sahip çıkılmasını , her bir köyümüzün TOYDEMİR Köyü gibi olmasını diliyorum..

TOYDEMİR Köyünde bizleri ağırlayan TOYDEMİR Köyü Muhtarı Hilmi ÇOŞKUN’A, Komşu Karakaya Tatar Köyü Muhtarı Müslüm ÖZDEN’E, köydeki çalışmaları yönlendiren köyün en aktif insanlarından Ergün ÇETİN’E, ve diğer Toydemirli tüm arkadaşlara , bu projelerin oluşmasına

baştan sona emeği geçen Vecdi ÖZGEY’E kendim ve Antalya Kırım Türkleri Grubu, Manavgat Kırım Türkleri Derneği Başkanlığı Başkan ve yönetim kurulu üyeleri adına, Antalya Kırım Türkleri Grubu adına, gösterdikleri misafirperverlikleri için teşekkürlerimi sunar…

TOYDEMİR Köyünün yeni projelerle , Türkiye’de Kırım ‘da Türk Dünyasında adını daha çok duyurmsını dilerim..